Ο Μουσταφά Κεμάλ, ο άνθρωπος που απέβηκε καταστροφικά μοιραίος για τον ελληνισμό της Μ.Α, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και ήταν στρατιωτικός καριέρας. Η ανάκαμψη της Τουρκίας σηματοδοτήθηκε από την αλλαγή της πολιτικής των τέως συμμάχων της Ελλάδας, όταν επανήλθαν στην ελληνική εξουσία οι συντηρητικές δυνάμεις και επέστρεψε ο Γερμανόφιλος βασιλιάς και εχθρός της Αντάτ.

Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την υποστήριξη του κεμαλικού κινήματος σωτηρίας από τη νέα σοβιετική δύναμη της Ρωσίας, έδωσε το τελειωτικό χτύπημα στον ελληνισμό της Μικράς Ασίας και νέα πνοή στην τουρκία. Στις 19 Μαίου 1919 ο Κεμάλ έφθασε στην Αμισό απεσταλμένος της κυβέρνησης ως επιθεωρητής της επιτροπής συμφιλίωσης (ναχισέ κομισιονού) που είχε στόχο να συμφιλιώσει τους αλλόθρησκους και αλλόφυλους υπηκόους του κράτους, αφού στις σχέσεις Χριστιανών – Μουσουλμάνων είχαν ήδη αναπτυχθεί άσβαστα μίση. Ο Κεμάλ σχημάτισε ένα εθελοντικό στρατό, έβγαλε φλογερούς εθνικιστικούς και ανθελληνικούς λόγους και σχημάτισε στη Σεβάστεια το κόμμα του : Κουβάι Μιλλί (Εθνικαί Δυνάμεις). Ο Ατατούρκ, όσο μισητός και ολέθριος στάθηκε για την Ελλάδα, άλλο τόσο σωτήριος υπήρξε για την τύχη του Τουρκικού κράτους. Πέτυχε με στρατιωτικό του δαιμόνιο την μεγαλύτερη μεταρρύθμιση που έγινε ποτέ στην Ιστορία.

Μεταμόρφωσε το παλιό καταρρέον τουρκικό κράτος σ’ ένα ολοκαίνουργιο λειτουργικό κράτος, αλλάζοντας ριζικά τη γραφή, τους θεσμούς, το οθωμανικό δίκαιο, τις σχέσεις κράτους θρησκείας, τις εκλογικές υποχρεώσεις των τούρκων. Κατάφερε να αναστήσει μια μισοπεθαμένη τουρκία δίνοντας ζωή κλεμμένη από Έλληνες και Αρμένιους που υπέφεραν στα χέρια του. Όταν ο Λένιν χαρακτήρισε τι μικρασιατική εκστρατεία των Ελλήνων ‘’ιμπεριαλιστική’’ ενώ το κίνημα σωτηρίας του Κεμάλ ‘’λαικό και απελευθερωτικό’’, η Σοβιετική εξουσία της Ρωσίας κάρφωσε το τελευταίο καρφί στο πολιτικό φέρετρο της Ελλάδας. Στηρίζοντας την επέλαση του Κεμάλ με όπλα και ενισχύσεις, έδωσε το τελειωτικό σπρώξιμο στην Ελλάδα στην πιο κρίσιμη καμπή του μικρασιατικού αγώνα