ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΙ  ΧΟΡΟΙ  ΤΗΣ  ΝΙΚΟΠΟΛΗΣ  (ΓΑΡΑΣΑΡΗ)  ΤΟΥ  ΠΟΝΤΟΥ
 

Η  Νικόπολη  αποτελεί  μία  από  τις  σημαντικές  πόλεις  της  ενδοχώρας  του  Πόντου.  Χτίστηκε  από  τον  Πομπήιο  το  66 π.χ.  σε  ανάμνηση  της  πρώτης  του  νίκης  εναντίων  του  Μιθριδάτη  του  στ’. Οι  Ελληνοπόντιοι  συνηθέστερα  την  αποκαλούσαν  Γαράσαρη  ενώ  οι  Τούρκοι  Σεπίν  Καραχισάρ  (ανατολικό  καραχισάρ).

Η  Νικόπολη  φημιζόταν  για  το  πλούσιο  υπέδαφος  της  σε  αργυρούχο  μόλυβδο, λιγνίτη, ορυκτό  αλάτι  &  χαλκό.  Από  το  1750  Αργυρουπολίτες  μεταλουργοί  εγκαταστάθηκαν  στην  περιοχή  για  την  εξόρυξη  των  πολύτιμων  μετάλων,  η  συστηματική  όμως  εκμετάλευση  άρχισε  από  το  1819.

Γύρω  από  την  πόλη  της  Γαράσαρης  βρίσκονται  20  Ελληνικά  χωριά:  Αναστός, Καμισλί,  Μπάλτζανα,  Καρά  Κεβεζίτ, Ιστρεφή, Τρουψή, Αλισάρ, Καγιάτιπι, Εσκίκιοι, Ιπταχάν Μαχλεσί, Καλετζούα, Φείλερε,  Χάχαβλα, Έσολα , Αξίκιοι, Τάμζαρα, κ.α.

Στην  περιοχή  συνυπήρχαν  Έλληνες,  Αρμένιοι  &  Τούρκοι.  Μέσα  στην  Νικόπολη  υπήρχαν  δύο  ναοί  &  τρία  σχολεία  αρένων.  Το  ένα  εκ  των  τριών  σχολείων  χτίσθηκε  το1864  ήταν  διώροφο  &  από  το  1905  μετονομάστηκε  σε  Κεντρική  Αστική  Σχολή.  Στο  ισόγειο  της  σχολής  συστεγαζόταν  το  Ευάνθειο  Παρθεναγωγείο , δωρεά  της  Ευανθείας  Μουράτ. Επίσης  το  παρθεναγωγείο  συντηρούσε  &  ο  Ελληνικός  Φιλολογικός  Σύλλογος  Κωνσταντινούπολης.

Στην  ακρόπολη  της  Νικόπολης  σώζεται  ένα  από  τα  πιο  ονομαστά  βυζαντινά  κάστρα. Ήταν  το τελευταίο  φρούριο  του  Πόντου  που  έπεσε  στους  Τούρκους  το  1473,  δηλαδή  είκοσι  ολόκληρα  χρόνια  μετά  την  άλωση  της  Κωνσταντινούπολης  &  δώδεκα  από  την  πτώση  της Τραπεζούντας.  Τον  Μάιο  του  1915  στο  κάστρο  της  Νικόπολης  3000  οχυρωμένοι  αρμένιοι  αντιστάθηκαν  για  πέντε  ημέρες  στον  τούρκικο  στρατό.  Η  σφαγή  σύμφωνα  με  μαρτυρίες  κράτησε  τρεις  ημέρες.

Τα  έθιμα  των  Ελλήνων  της  περιοχής  συγγενεύουν  κατά  πολύ  με  αυτά  των  Αργυρουπολιτών,  ωστόσο  συναντάμε  &  άλλα  μόνο  στην  Νικόπολη,  όπως  τα  κάλαντα  τους  τα  έψαλαν  μόνο  την  πρωτοχρονιά  &  ήταν  ένα  κράμα  από  διάφορα  λαϊκά  άσματα.  Επίσης  ιδιαίτερο  ενδιαφέρον  παρουσιάζει  το  γλωσσικό  ιδίωμα  της  περιοχής, που  διασώζει  αρκετές  προομηρικές  μορφές  λέξεων.

Οι  φορεσιές  της  περιοχής  αυτής  τόσο  οι  ανδρικές  όσο  &  οι  γυναικείες  είναι  όμοιες  με  εκείνες  των  παραθαλασσίων  περιοχών.

Τα  όργανα  που  συνήθως  χρησιμοποιούσαν  είναι  ο  ζουρνάς, η  τουλουμπάν (ασκός), η  λούρα  (λύρα)  &  το  ταβούλιν (ταούλ),  όπως  λέγονται  στο  τοπικό  ιδίωμα.

Οι  χοροί  της  Νικόπολης  χαρακτηρίζονται  από  δύναμη &  σφρίγος  δημιουργώντας  ένα  ιδιαίτερο  στυλ  &  ύφος.

Εν  ζωή  βρίσκεται  ο  τελευταίος  Νικοπολίτης  οργανοπαίκτης  ο  Σπύρος  Γαλετσίδης  (λούρα  &  ζουρνά)  γεννημένος  στη  Γαράσαρη  του  Πόντου.

 
Οι  ιδιαίτεροι  χοροί  της  Νικόπολης  είναι:

1) ΟΜΑΛΙ  Πρόκειται  για  παραλλαγή  του  εμπρ’  οπίς’. Εδώ  το  σώμα  δεν  γυρνάει  δεξιά – αριστερά,  η  κίνηση  έχει  πολύ  μικρά  βήματα  &  πολλές  φορές  δεν  γίνονται  καθόλου  βήματα  παρά  μόνο  ρυθμικές  κινήσεις  (τρέμουλο)  από  ολόκληρο  το  σώμα.  Η  φορά  του  χορού  κινείται  προς  τα  δεξιά  ή  προς  τα  αριστερά  ή  ακόμη  &  επί  τόπου  ανάλογα  με  την  επιθυμία  του  πρώτου  ενώ  το  σώμα  γέρνει  ελαφρά  μπρος-πίσω. Τα  χέρια  μπορούν  να  είναι  πλεγμένα  με  κάμψη  των  αγκώνων (αγκαζέ),  σηκωμένα  σε  ανάταση  πιασμένα  στις  παλάμες,  ή  κατεβασμένα  κάθετα  προς  το  έδαφος. 
Ο  χορός  χορεύονταν  στους  γάμους  με  συγκεκριμένο  σκοπό, τον  «μαντιλικό»  διότι  ο  πρωτοχορευτής  κουνάει  ρυθμικά  μαντίλι.
Ο  ρυθμός  είναι  εννεάσημος  9/8,  χορεύεται  σε  ανοιχτό  κύκλο  &  είναι  μεικτός.
Στην  ίδια  περιοχή  το  χορό  τον  συναντάμε  &  ως  ΤΖΑΝΙ  Μ’ ΑΜΑΝ  από  το  ομώνυμο  τραγούδι: Τ΄αιδόπον  βόσκεται, τζανί  μ’  αμάν

                        Συρίζ’  ατό κλώσκεται,  ωφ  ωφ  αμάν.

2) ΤΑΜΖ(Σ)ΑΡΑ Ο  ρυθμός  του  χορού  εννιάσημος  9/8 (2-2-2-3).  Ο  σκοπός  του  χορού  αποτελεί  μουσική  παραλλαγή  της  πιπιλομάταινας, έχει  φορά  προς  τα  δεξιά, η  λαβή  των  χεριών  είναι από  τις  παλάμες  με  κάμψη  των  αγκώνων  ή  με  τα  χέρια  στην  ανάταση. Είναι  μεικτός  χορός  &  χορεύεται  σε  κλειστό  κύκλο.  Η  προέλευση  της  ονομασίας  προέρχεται  πιθανών  από  το  χωριό  ΤΆΜΖΑΡΑ  της  Νικόπολης.  Επίσης  η  ίδια  ονομασία  έχει  χρησιμοποιηθεί  &  από  άλλους  λαούς  της  περιοχής  &  ιδιαίτερα  από  τους  αρμένιους

3) ΤΙΚΙ  Αποτελεί  την  γρήγορη  μορφή  του  τικ  στην  περιοχή  της  Νικόπολης.  Είναι  μεικτός  χορός  &  χορεύεται  σε  κλειστό  κύκλο. Οι  κινήσεις  γίνονται  με  μικρές  αναπηδήσεις  &  στα  δύο πόδια,  ενώ  ταυτόχρονα  κουνιέται – τραντάζεται  όλο  το  σώμα.  Τα  χέρια  κρατιούνται  ψιλά  κατακόρυφα  &  ακολουθούν  το  τρέμουλο  του  σώματος.  Την  γρήγορη  μορφή  του  τικ  την  συναντάμε  &  με  την  ονομασία  ΤΙΤΙΡΕΜΕ.

4) 0ΥΤΣΑΓΟΥΝ ή ΟΥΤΣΑ ΓΙΑΧ  ή  ΟΥΤΣΑΙ  Μεικτός  χορός  &  χορεύεται  σε  κλειστό  κύκλο.  Ούτς  στα  τούρκικα  σημαίνει  τρία  &  προφανώς  έχει  σχέση  με  τον  τρόπο  εκτέλεσης  των  βημάτων. Ανήκει  στον  κύκλο  των  ομάλ.  Στην  ίδια  περιοχή  της  Νικόπολης  το  χορό  τον  συναντούμε  &  με  τις  ακόλουθες  ονομασίες: ΚΟΥΝΙΧΤΟΝ (Αξίκιοι) χαρακτηρίζεται  από  έντονο  τρέμουλο  σε  όλο  το  σώμα,  ΟΥΤΣΑΙ (Πάλτσανα), ΟΥΤΣ ΑΛΤΙ (ουτς=τρία, αλτι=έξι), ΟΜΑΛ ΝΙΚΟΠΟΛΗΣ  όνομα  που  δόθηκε  στην  Ελλάδα  Ο  ρυθμός  είναι  τετράσημος  4/4. Υπάρχει  μεγάλη  ποικιλία  στον  τρόπο  πιασίματος  των  χορευτών,  με  τα  χέρια  λυγισμένα  στους  αγκώνες  συνεχώς  ή  τοποθετημένα  στους  ώμους  μέχρι  εναλλαγές  από  κατακόρυφα  κάτω  στα  επί  τόπου  βήματα  &  ψιλά  τεντωμένα  στα  δεξιά.

5) ΚΟΤΣΑΚΙ  ή  ΚΕΤΣΕΚ  Είναι  ελεύθερος  αντρικός  χορός,  χορεύονταν  από  νέους  άνδρες  μέσα  στα  σπίτια.  Τα  βήματα  μοιάζουν  με  αυτά  του  καρσιλαμά.

6) ΚΑΡΣΙΛΑΜΑΣ Χορεύονταν  κυρίως κατά  την  γαμήλια  πομπή  από  άνδρές  &  γυναίκες  όταν  πήγαιναν  για  το  νυφέπαρμαν.  Συνηθίζονταν  επίσης  &  σε  διάφορα  γλέντια  οπού  πολλές  φορές  οι  χορευτές  χρησιμοποιούσαν  ποτηράκια  στα  χέρια  τους  τα  οποία  χτυπούσαν  ρυθμικά.